Lieve mensen,

Op de middelbare school kreeg ik in de eerste klas bij tekenles de opdracht om een kamer in perspectief te tekenen. Iedereen om mij heen ging aan het werk en ik bleef zitten met een leeg vel. Toen bleek dat ik geen benul had hoe je met perspectief moet tekenen, kwam de lerares naast me zetten en deed het me voor. Perspectief kan je leren zien.

De wereld om ons heen is op een kantelpunt terecht gekomen, waarden die we vanzelfsprekend dachten te vinden worden op losse schroeven gezet. Dat vergt een grote mate van flexibiliteit van mensen en het vermogen om van perspectief te veranderen. Niet alleen het klimaat warmt op, de mensen raken ook sneller verhit en roeren zich. Rellen en protesten lopen snel uit de hand, maar gelukkig ontstaan er ook tegengeluiden. Zoals de vele kaarten die verstuurd zijn naar de gemeente Loosdrecht om steun te betuigen. Opvallend is met welk beperkt gezichtspunt er gekeken wordt naar de komst van asielzoekers en hoe makkelijk het is om daar alle ongemak en onvrede aan te koppelen. Wat moeten wij hiermee? Loosdrecht is geen Wassenaar, hier wonen al jaren asielzoekers bij Duinrell en wij komen hen tegen in het dorp.

Het gaat mij niet zozeer om deze ene kwestie maar om de veel grotere vraag, hoe houden wij hoop vast, tegen de stroom in? Juist vanuit het gelovige standpunt dat wij mensen elkaar nodig hebben in het leven. In deze tijd hebben veel mensen, jong of oud, behoefte aan een verhaal met een hoopvol perspectief. Een verhaal over mogelijkheden en gelijke kansen, over een wereld waar mensen met respect voor verschil in geloof, kleur en afkomst samenkomen en leven. Hoe maken wij zo’n zinvol verhaal? Een verhaal met een invalshoek die ons leert hoe je te verhouden tot de uitdagingen van onze dagelijkse realiteit.

Vanmorgen lazen wij hoe Marcus beschreef over dat Jezus niet geaccepteerd werd in Nazareth, waar hij opgegroeid was. Hoeveel spreekwoorden en gezegden zijn er niet over niet mogen opvallen in je eigen groep: je moet je hoofd niet boven het maaiveld uitsteken; als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje; doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg, en zo nog veel meer. De aanwezigen in de synagoge kennen Jezus, als zoon van Jozef en Maria, als broer van Jakobus en Judas en Simon, als timmerman, gewoon als buurman, als klasgenoot, als een van hen. En dan staat Jezus daar opeens in de synagoge de Thora uit te leggen. Wat verbeeldt hij zich wel? Denkt hij soms dat hij beter is dan zij? Ze hebben nog samen geknikkerd, en kijk hem daar nu eens staan als rabbi! Jezus zelf is verbaasd: nergens wordt een profeet zo miskend als in zijn eigen stad, onder zijn verwanten en huisgenoten.

Soms is er ruimte nodig om iets goed te kunnen zien, moet je het van een afstandje kunnen bekijken. Iets verder weg gaan staan om het juiste uitzicht te kunnen zien. Wanneer mensen gesloten blijven, opgesloten in hun eigen gelijk, “wij weten toch wel beter wie Jezus is, wij hebben nog met hem geknikkerd”, zien ze niets. Wanneer je niet verder kan kijken dan je eigen beperkte blik, je eigen perspectief, doordat je er te dicht op zit, dan kan het nieuwe niet gebeuren. Dat is de grote valkuil van je gesloten bubbel, dan zie je niet verder dan je wilt zien en de bevestiging van je eigen gelijk. Jij voelt je veilig en de rest van de wereld moet het zelf maar uitzoeken, want zij snappen er toch niets van. Zo brokkelt gemeenschapszin af, en waar is dan nog de basis voor een democratische wereld, als een kleine groep het gelijk aan zijn kant heeft? Een mens heeft verschillende zienswijzen nodig, om te voorkomen dat de aarde plat blijft in plaats te ontdekken dat hij rond is. En de mens heeft lef nodig om zijn eigen zienswijze uit te dragen.

In de tekst van Paulus vanmorgen gaat het om de vragen, wat is waar, wie heeft er gelijk, en hoe moeten we dan denken? Paulus schrijft: neemt niet de levenswijze van deze wereld over, maar verandert van wezen door vernieuwing van het denken, om te kunnen uitmaken wat de wil van God is, het goede, het aangename en volmaakte. Paulus wil hiermee aangeven dat in deze nieuwe tijd waarin Christus ons het voorbeeld heeft gegeven tot een nieuw leven, er daadwerkelijk wat met dat voorbeeld gedaan moet worden door zijn volgelingen. De Heilige Geest heeft de mens van binnenuit vernieuwd. Dat betekent, volgens Paulus, dat we in ons dagelijks leven zichtbaar, herkenbaar zijn door als vernieuwde mens in het leven te staan. Om die transformatie waarachtig te maken is het noodzakelijk om met een wijde blik om je heen te kunnen kijken, een stuk verder dan je neus lang is.

Hoe lastig ook, Paulus roept op om je te durven onderscheiden van de mensen om je heen. Paulus waarschuwt de Romeinse lezers tegelijkertijd ook voor grootheidswaan, wanneer je jezelf te hoog denkt, is dat in de ogen van God bedenkelijk. Voor ieder mens is er een verschillende maat. Daarmee pleit Paulus voor diversiteit. Iets wat in onze huidige maatschappij liever afgedaan wordt als te ‘woke’. Geloof kan ons de aanzet geven om anders, kritisch naar het je leven en de wereld om je heen te kijken. De wijsheid of waarheid van je mening eerst afwegen en zo je keuze te maken om iets te doen of juist te laten. Alhoewel mensen niet hetzelfde zijn of denken kunnen zij wel samen een gemeenschap vormen. Wat helpt daarbij? Wat scherpt ons perspectief? Verhalen? Welke verhalen hebben wij nodig?

Wat ons hier vanmorgen verbindt is een vrijzinnige levenshouding. Wij hechten eraan dat wij naast de verhalen uit de bijbel ook ruimte maken voor andere godsdienstige verhalen, voor wetenschappelijk inzichten, voor kunst en filosofie. We hebben talloze perspectieven op dat ene boek. Geloof is geen vanzelfsprekende zaak, geen automatisme: zo van “er staat geschreven in de bijbel…”, dus zo moet het en niet anders. Onze eigen wijsheid is hard nodig, om kritisch te overwegen wat we horen en hoe we dat kunnen toepassen op ons eigen leven. Je zou kunnen zeggen dat we denken vanuit een bijbels startpunt, een combinatie van handelen en verbeelden. Je denkt zowel met je lichaam als je geest. Denken is een activiteit die lichaam en geest aan elkaar verbindt, omdat je je verstand niet kan losmaken van je lichaam, noch van je geest. Die wisselwerking, tussen geloven en denkend handelen, schept het perspectief waarmee wij naar de wereld kijken.

Soms heb je tijd nodig, of afstand, om te beseffen dat je blik te veel naar binnen, naar het bekende en vertrouwde gericht is. Dat wij wel weten hoe de wereld in elkaar zit, en laat die Paulus en die Jezus maar kletsen… Dan zien we alleen maar die timmermanszoon voor ons staan … Wanneer wij ons beperken tot het bestaande en ons geen nieuwe wereld kunnen inbeelden, zal er nooit wat veranderen. Of wanneer wij te bang zijn om op te vallen, want om boven dat maaiveld uit te steken vraagt durf en moed. Wanneer gewoon genoeg, en wanneer moet je gek doen omdat een situatie dat van je vraagt?

Aan de andere kant is het soms lastig om te geloven dat de waarheid groter is dan onze versie daarvan, en dat we van mening of opinie moeten veranderen. Vrijzinnig in het leven staan betekent niet dat je een concurrentiestrijd met orthodoxe gelovigen aan moet gaan. Zo van: Ik ben beter dan jij, jij houdt je aan de letterlijke tekst en snapt niets van wat er in de wereld te koop is. Wel kan je in gesprek gaan, en proberen begrip te krijgen voor elkaars standpunt. Wat lang niet altijd makkelijk is, soms is een gesprek bij voorbaat al onmogelijk omdat de uitgangspunten te ver uit elkaar liggen. Blijven zoeken naar verhalen van hoop, van mededogen en omzien naar elkaar, is dan het hoogst haalbare.

Denken in perspectief, geloven in diversiteit, gaat in tegen onze huidige maatschappij, waar men ervan uitgaat dat het leven maakbaar is en dat de waarheid te bepalen is zoals één plus één twee is. Kennis verkregen door degelijk wetenschappelijk onderzoek wordt afgewezen en er komt een potpourri van complottheorieën en nationalisme voor in de plaats. Wat zo bijzonder is, is dat het soms ook gebeurt dat mensen, die proberen te zien wat werkelijk speelt, hoe ongemakkelijk die werkelijkheid soms kan zijn, soms zomaar woorden in hun mond vinden en ernaar gaan handelen. Als een voorbeeld voor anderen. Door vrij te denken en de wereld proberen te doorgronden met kennis van lichaam en geest kan een ander, hoopvol perspectief ontstaan. Waarmee we de dingen die ons overkomen, kunnen interpreteren en ordenen.

Stel je eens voor dat we allemaal zouden proberen om onze gedachten zo te verbeelden dat het aanstekelijk werkt en er een beweging op gang komt. Geen rellen, maar een golfbeweging van de Geest, die ruimte schept voor veelkleurigheid en vrede. Zou dat eens waar mogen zijn.

Amen