Lieve mensen,

Hoe zou onze maatschappij eruitzien als de Geest niet uitgestort was op het Pinksterfeest? Geen grote Christelijke kerken, denk ik. Misschien wat kleine groepjes gelovigen die her en der in de wereld verscholen zijn. Groepen die weinig met elkaar te maken hebben en ieder hun eigen geloof verdedigen. Of we het bekende verhaal uit Handelingen nu letterlijk nemen of niet, is het dankzij de Geest dat wij vanmorgen als gemeente bij elkaar zijn?

Jezus beloofde zijn leerlingen dat hij hen niet verweesd zou achterlaten. Jezus belooft hun een helper die zal komen als hij vertrekt, zo blijft een deel van hem voor altijd bij hen. Wie is die helper? De Geest van de waarheid, de heilige Geest, die de leerlingen begrip zal bijbrengen over alles wat ze met Jezus meegemaakt hebben. De Geest spreekt Gods woord, zoals Jezus bij Johannes Gods vleesgeworden woord is. Binnen de gemeenschap van de leerlingen kan de Geest werken, omdat de wereld die niet ziet of kent. Jezus draagt zijn Vaders opdracht over aan de leerlingen. In liefdevolle verbondenheid zullen zij de kracht krijgen om de wereld in te gaan en het woord en de waarheid van God verder te verspreiden. Door de steun van de Heilige Geest worden zij er voortdurend aan herinnerd dat ze niet alleen zijn en dat er altijd een gids zal zijn die hen niet alleen laat en helpt in de zware omstandigheden die hen te wachten staan. Wanneer zij, dankzij de Geest, alles in het juiste perspectief leren zien, kunnen zij de wereld intrekken en mensen vrede aanbieden.

Met de Open kring hebben wij gedeeltes uit de brieven van Paulus gelezen. Als Saulus geboren werd hij op een bepaald moment in zijn leven, terwijl hij uiterst fanatiek de christenen vervolgde, geraakt door de Geest en werd Paulus, de stichter van vele gemeenten. Vanmorgen lazen wij een gedeelte uit zijn brief aan de Romeinen. Rome is nog steeds een wereldstad vol hoogtepunten: Het Forum Romanum en het Colosseum uit de tijd van de Romeinse keizers. Het Vaticaan en de Engelenburcht als centrum van de macht van de Rooms-katholieke kerk. En tussendoor nog vele kerken, zuilen en obelisken. En niet te vergeten prachtige paleizen en fonteinen in het Joodse getto. Wat de stad zo boeiend maakt is dat er steeds onderdelen van het ene gebouw gebruikt zijn voor het andere. Zo zijn stenen uit de Romeinse tempels gebruikt voor christelijke basilieken. En obelisken uit Egypte zijn gebruikt om keizers en pausen te eren. Een bijzonder detail is de vergulde kooi in de pauselijke basiliek waarin volgens de traditie de verschrompelde hoofden van de kerkstichters Petrus en Paulus bewaard zouden zijn.

Hoe was de situatie Rome ten tijde van Paulus? Enerzijds was er rond het begin van de jaartelling een grote joodse gemeenschap die God de Schepper vereerde in eigen synagogen in het getto. Daaromheen bruiste de moderne Romeinse wereld vol afgoden en offerpraktijken. Het Romeinse rijk streefde naar het verspreiden van de Pax Romana (vrede)en Justitia (gerechtigheid) voor de volkeren onder leiding van de vergoddelijkte keizer. Anderzijds was er een prille christelijke gemeente. Die bestond uit heidenen (niet-joden) die zich tot Christus bekeerd hadden en joden die hoewel christelijk, ook nog naar de synagoge gingen. Die twee groepen mengden slecht. De Romeinse lezers van de brief van Paulus zaten in een bijzondere positie: klem tussen stad en synagoge. Hoe moesten ze zich verhouden tot de cultuur van Rome? En hoe tot de geschiedenis en de toekomst van Israël?

Met zijn brief hoopt Paulus helderheid te verschaffen. Het evangelie verbindt de mensen met elkaar doordat we voor God gelijkwaardig zijn. Met de opstanding van Jezus Christus is een nieuw tijdperk ingegaan, die van het leiderschap van de Heilige Geest. De boodschap van het evangelie is nu juist dat, door de tussenkomst van Christus, het heil van God niet meer beperkt is tot één volk. De waarheid is openbaar geworden voor allen die het willen horen. Dat gaat al veel verder dan de kring van de leerlingen.

Paulus had dolgraag zelf de gemeente in Rome, in het centrum van de toenmalige wereld, door zendingwerk gesticht. Zo was het niet gegaan. Er was in Rome al een gemeente ontstaan terwijl hij nog door Azië reisde. Paulus had ook nog de pech dat hij slechte naam had bij een deel van de Romeinse christenen. In zijn brief wilde hij een weg effenen voor zijn komst naar Rome, op doorreis naar Spanje. Tegelijkertijd probeerde hij zijn lezers duidelijk te maken wat de essentie is van het evangelie van Jezus Christus. De basiskennis bezaten ze al, Paulus zette al schrijvende zijn puntjes op de i! Het was zijn levensmissie om het geloof in God te realiseren onder de heidenen. Geïnspireerd door de Heilige Geest. Immers, wie gelooft, maakt deel uit van Gods heilsplan. Het onderscheid tussen Jood, Griek, Romein of Aziaat bestond niet meer. Let op, schreef Paulus, wees je er bewust van dat dit geen vrijbrief is voor wetteloosheid. Noch om jezelf op de borst te slaan dat je een betere gelovige bent. Alle groepen moeten leren samenwerken in de gemeente.

Paulus wil niet de Romeinse vrede en gerechtigheid voor alle volken promoten maar Gods vrede en gerechtigheid. Want die is zonder veroveringen en onderdrukking beschikbaar voor alle volken… zolang zij bereid zijn om te gehoorzamen aan het evangelie. Gods Geest geeft vrijheid, zegt Paulus verderop in zijn brief. Deze vrijheid staat ver af van vrijblijvendheid en onverschilligheid. Onze vrijheid, waarin de Geest van God zo’n belangrijke rol speelt, ligt stevig verankerd in de richtlijnen die we van Godswege gekregen hebben.

Ik vraag mij wel eens af als ik de brieven van Paulus lees, zitten mensen wel te wachten op zijn boodschap? Hij legt de boodschap van Jezus nogmaals uit, voor mensen die Jezus zelf niet meegemaakt hebben en scherpt hier en daar de regels extra aan. Kort samengevat schrijft Paulus dat Gods geboden noodzakelijk blijven om de grenzen aan het menselijk handelen aan te geven. Hij leert echter een hele andere manier van omgaan met de wet, dan de joodse wetgeleerden en farizeeërs deden. De gerechtigheid van God wordt betrokken op de hele mens en zijn welzijn. De Romeinse rechtsopvatting daarentegen is gebaseerd op de gedachte dat de mens ontvangt wat hem toekomt, beloning of straf. Ons rechtssysteem is nog steeds op dit principe gebaseerd. God begint ermee om de mens zijn of haar bestaansgrond te geven. Dit kun je geloven of niet!

En nu, hoe ga je dan verder? Accepteer je als mens de helper die toegezegd is? Hoe lastig is het niet om wanneer dat nodig is hulp te vragen en nog lastiger om ongevraagde hulp te aanvaarden. Wij willen het vaak graag zelf kunnen doen, zonder een ander. Terwijl het misschien wel zo is dat vele handen lichter werk maken. De waarheid van Pinksteren is juist dat ieder mens, die bereid is om dat aan te nemen, hulp kan krijgen van de heilige Geest. Wat is die hulp dan, kan je misschien vragen? Veelkleurig en veelzijdig. Het kan een ingeving zijn, inspiratie om te creëren. Of iemand die even langsloopt en iets tegen je zegt. Het kan je net een zetje geven om je uit te spreken. Of troost bij verdriet. Of kracht die je opeens door je lichaam voelt gaan. De geest heeft zoveel vormen dat ieder die anders kan ervaren.

De boodschap van Pinksteren is dat mensen allemaal op hun eigen manier door God aangeraakt worden. Hoe verschillend we ook in het leven staan, hoe anders we ons geloof ook vormgeven, God spreekt ons aan. De verschillen die wij vaak ervaren en benadrukken als tegenstellingen, geven kleur aan de Geest. God biedt ons de ruimte om op onze manier ons leven en ons geloof vorm te geven. Hij laat ons daarin niet aan ons lot over. We raken steeds weer gevangen in angsten, door bange vermoedens, door overmoedigheid of valse bescheidenheid, door alles wat ons beperkt en klein houdt. De Geest kan dat doorbreken als wij die hulp durven aan te nemen. Wanneer de Geest ons in vuur en vlam zet, kunnen we in beweging komen en anderen inspireren met ons aanstekelijke vertrouwen.

Wanneer wij die helper toestaan om ons te helpen, kunnen we in een grotere vrijheid ons leven richting geven, binnen de grenzen van Gods gerechtigheid. Want al klinkt Paulus vaak streng en veeleisend, hij geeft ons ook handvaten en bemoediging. Het valt niet mee om je in deze wereld staande te houden, zonder hulp. Hoe graag wij het ook zelf beter willen weten. De mooie boodschap van Pinksteren is dat die Geest niet alleen de leerlingen ingeblazen is, die Geest zit ook in ons, als een innerlijke kracht, als een wijze stem. Aan ons de keus of we die stem willen volgen.

De Heilige Geest die ons taal geeft om ons met elkaar te verbinden en wijsheid en inzicht, moge die Geest door ons heen waaien als adem van het leven zelf.

Amen.